सांगोल्याच्या राजकीय-सामाजिक इतिहासात भाई जगन्नाथ लिगाडे (तात्या) हे एक तेजस्वी, परंतु साधेपणाचं प्रतीक ठरलेलं व्यक्तिमत्त्व. पद, प्रतिष्ठा, प्रसिद्धी किंवा राजकीय गोंगाट यांच्या पलीकडे जाऊन लोकाभिमुख राजकारण कसं असावं याचं जिवंत उदाहरण तात्यांनी आयुष्यभर घालून दिलं. आज त्यांच्या 20व्या पुण्यतिथीनिमित्त, त्यांचं कार्य, तत्त्वनिष्ठता आणि माणुसकीची परंपरा स्मरण करताना एक गोष्ट पुन्हा अधोरेखित होते-तात्या गेले, पण त्यांनी दिलेलं मूल्याधिष्ठित नेतृत्व आजही तालुक्याच्या स्पंदनात जिवंत आहे.
तात्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची पहिली ओळख म्हणजे त्यांचा निखळ प्रामाणिकपणा. निर्णय घेण्यात स्पष्टता, वागण्यात पारदर्शकता आणि जनतेशी असलेली खरी नाळ-ही त्यांची शक्ती होती. त्यांनी कधीच मोठेपणाचा आव आणला नाही. माणसांशी वागण्याची त्यांची शैली एवढी सहज होती की सामान्य शेतकरी, गावातील वृद्ध, युवक किंवा शिक्षक-सर्वच त्यांच्या जवळ मनमोकळेपणाने बोलत. त्यांच्या शब्दात दम होता, पण तो इतरांवर प्रभाव टाकण्यासाठी नव्हे; तर सत्य, धैर्य आणि न्यायाच्या बाजूने उभं राहण्यासाठी होता.
शैक्षणिक, सामाजिक आणि विकासकामांत त्यांनी बजावलेल्या भूमिकेचा व्याप मोठा होता. सांगोला तालुक्यातील ग्रामीण भागांमध्ये शैक्षणिक संस्थांची उभारणी, विद्यार्थ्यांसाठी संधी निर्माण करणे, शिक्षकांना आधार देणे, शाळांची पायाभूत कामं-या सर्व क्षेत्रांत तात्यांची भूमिका अत्यंत प्रभावी होती. ग्रामीण भागात मुलांना शिक्षण मिळावं, गावोगाव प्रगतीची दारे खुली व्हावीत, ही त्यांची प्रामाणिक भूमिका होती.
वीज, पाणी, रस्ते, सिंचन आणि ग्रामविकासासंबंधित अनेक योजनांच्या अंमलबजावणीमागे त्यांच्या धडपडीचा मोठा वाटा होता. राजकारण हे त्यांच्या दृष्टीने सत्तेचा मार्ग नव्हता; तर उत्तम कार्यसंस्कृती आणि लोकसेवेचं साधन होतं.
तात्यांच्या नेतृत्त्वाचा आणखी एक वैशिष्ट्यपूर्ण पैलू म्हणजे सहकार्याची तत्वनिष्ठ पद्धत. त्यांनी कधीही एकट्याने श्रेय घेण्याचा प्रयत्न केला नाही. शिक्षक, अधिकारी, सामाजिक कार्यकर्ते, कार्यकर्ते, ग्रामपंचायती-सर्वांना सोबत घेऊन काम करण्याची त्यांची शैली लोकशाही मूल्यांना बळकटी देणारी होती. अनेकांनी त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली काम करताना नेतृत्व, संघटनकौशल्य आणि शिस्त शिकली. आज जे लोक सांगोला तालुक्याच्या सामाजिक-राजकीय क्षेत्रात पुढाकार घेताना दिसतात, त्यामागे तात्यांच्या संस्कारांची छाप स्पष्ट दिसते.
तात्या केवळ राजकीय किंवा सामाजिक नेतृत्वापुरते मर्यादित नव्हते. ते गावोगावच्या आनंद-दुःखात सामील होणारे, प्रत्येकाला हक्काचा माणूस वाटणारे, लोकांच्या समस्यांचे समाधान मिळवण्यासाठी प्रशासनापर्यंत धाव घेणारे होते. आजही गावातल्या अनेक ज्येष्ठांच्या आठवणीत, तात्या म्हणजे एक आधारस्तंभ. त्यांच्याकडे समस्या घेऊन जाणार्याला ते नेहमी योग्य मार्ग आणि योग्य शब्द देत. त्यांच्या चेहर्यावरचं शांत हास्य आणि बोलण्यातली स्थिरता ही त्यांची ओळख होती.
परिवाराच्या दृष्टीने पाहिलं, तर तात्या हे प्रेमळ, कर्तव्यनिष्ठ आणि मूल्यांची शिकवण देणारे व्यक्तिमत्त्व. त्यांनी आपल्या कुटुंबाला जो संस्कारमोल वारसा दिला, तो आजही पुढच्या पिढ्यांना मार्गदर्शक ठरतो. समाजासाठी आयुष्य झिजवणार्या या नेत्यामध्ये घरगुती नात्यांबद्दलची ऊब आणि जबाबदारीही तेवढीच दाट होती. तात्यांचं संपूर्ण आयुष्य म्हणजे कर्तृत्व, मनःपूर्वक सेवा आणि मूल्यांची तडजोड न करणारी कार्यनिष्ठा.
त्यांच्या निधनानंतर अनेक वर्षे झाली; पण सांगोल्याच्या सामाजिक जीवनात अजूनही अनेकदा लोक विचारतात-तात्या असते तर?
ही भावना केवळ आदरातून नसून, त्यांनी निर्माण केलेल्या विश्वासातून आणि लोकांच्या जीवनात केलेल्या खर्या बदलातून आलेली आहे. तात्या हे नाव तितकंच कार्याशी जोडलेलं आहे, जितकं माणुसकीशी.
आज त्यांच्या 20व्या पुण्यतिथीनिमित्त त्यांना कुटुंबिय, सहकारी, अनुयायी आणि संपूर्ण तालुका जिव्हाळ्याने स्मरतो. त्यांनी दाखवलेले मार्ग, त्यांनी जपलेली मूल्यं आणि त्यांनी घडवलेले माणसं-हीच त्यांची खरी स्मारकं आहेत. काळ बदलत राहील, परिस्थिती बदलत राहील; पण भाई जगन्नाथ लिगाडे यांचं मूल्याधिष्ठित नेतृत्व आणि लोकसेवेची परंपरा पुढच्या अनेक पिढ्यांना प्रेरणादायी राहील.
